HBO Praktijkcursus – Psychologie voor sociaal werk

Je past psychologische kennis toe in je werk, herkent gedragspatronen en ondersteunt cliënten bij ontwikkeling en verandering.

1. 1 Inleiding in de psychologie Je onderzoekt de basis van psychologie en hoe je deze kennis toepast in het werk met cliënten.
   10 lessen

   1. Definitie en doelen van psychologieJe verkent wat psychologie inhoudt en welke doelen het vakgebied nastreeft.
   2. Verschil tussen psychologie en psychiatrieJe vergelijkt de benadering van psychologie met die van psychiatrie in het werkveld.
   3. Belang van psychologie in sociaal werkJe onderzoekt hoe psychologische inzichten bijdragen aan het ondersteunen van cliënten.
   4. Hoofdstromingen binnen de psychologieJe maakt kennis met de belangrijkste stromingen binnen de psychologie.
   5. Belang van wetenschappelijk onderzoekJe leert het belang van wetenschappelijk onderzoek voor betrouwbare kennis.
   6. Toepassing van psychologische theorieën in de praktijkJe past psychologische theorieën toe op praktijksituaties.
   7. Invloed van omgeving op gedragJe onderzoekt hoe de omgeving gedrag van mensen beïnvloedt.
   8. Verschillen tussen individu en groepJe vergelijkt gedragsverschillen tussen individuen en groepen.
   9. Zelfreflectie als basisvaardigheidJe oefent met zelfreflectie als basis voor professioneel handelen.
   10. Grenzen van psychologische hulpverlening in sociaal werkJe leert waar de grenzen liggen van psychologische hulpverlening in je werk.
2. 2 Ontwikkelingspsychologie Je volgt de ontwikkeling van mensen door de levensloop en past deze kennis toe bij begeleiding.
   10 lessen

   1. Fasen van de levensloop (van baby tot ouderdom)Je beschrijft de belangrijkste fasen van ontwikkeling van baby tot ouderdom.
   2. Hechting en de invloed op latere relatiesJe onderzoekt hoe hechting in de jeugd latere relaties beïnvloedt.
   3. Cognitieve ontwikkeling bij kinderen en jongerenJe analyseert hoe kinderen en jongeren zich cognitief ontwikkelen.
   4. Identiteitsontwikkeling in de adolescentieJe bekijkt hoe identiteit zich ontwikkelt tijdens de adolescentie.
   5. Psychosociale uitdagingen bij jongvolwassenenJe benoemt psychosociale uitdagingen bij jongvolwassenen.
   6. Veranderingen in de volwassenheidJe signaleert veranderingen in gedrag en ontwikkeling bij volwassenen.
   7. Verlies en rouw in latere levensfasenJe herkent de impact van verlies en rouw in latere levensfasen.
   8. Invloed van opvoeding en cultuur op ontwikkelingJe onderzoekt de rol van opvoeding en cultuur op ontwikkeling.
   9. Signaleren van stagnatie in ontwikkelingJe signaleert wanneer ontwikkeling stagneert bij cliënten.
   10. Toepassen van ontwikkelingskennis bij begeleidingJe past kennis van ontwikkeling toe bij het begeleiden van cliënten.
3. 3 Sociale psychologie Je onderzoekt hoe groepsprocessen, sociale rollen en communicatie gedrag beïnvloeden.
   10 lessen

   1. Invloed van groepen op gedragJe analyseert hoe groepen het gedrag van individuen beïnvloeden.
   2. Sociale rollen en verwachtingenJe benoemt verschillende sociale rollen en verwachtingen.
   3. Oorzaken van vooroordelen en stereotypenJe onderzoekt waar vooroordelen en stereotypen vandaan komen.
   4. Groepsdruk en conformiteitJe herkent groepsdruk en het effect op keuzes van mensen.
   5. Invloed van autoriteit en machtJe onderzoekt de invloed van autoriteit en macht op gedrag.
   6. Ontstaan van sociale identiteitJe beschrijft hoe sociale identiteit ontstaat.
   7. Conflicten en samenwerking tussen groepenJe analyseert conflicten en samenwerking tussen groepen.
   8. Sociale beïnvloeding en communicatieJe onderzoekt hoe sociale beïnvloeding en communicatie werken.
   9. Empathie en perspectief nemenJe oefent met empathie en het innemen van verschillende perspectieven.
   10. Toepassing in sociaal-maatschappelijke contextenJe past inzichten toe in sociaal-maatschappelijke situaties.
4. 4 Persoonlijkheidspsychologie Je verdiept je in persoonlijkheidskenmerken, copingstijlen en diversiteit in gedrag.
   10 lessen

   1. Verschillende persoonlijkheidstheorieënJe vergelijkt verschillende theorieën over persoonlijkheid.
   2. De Big Five persoonlijkheidskenmerkenJe beschrijft de Big Five en hun betekenis voor gedrag.
   3. Invloed van persoonlijkheid op gedrag en keuzesJe onderzoekt hoe persoonlijkheid invloed heeft op keuzes.
   4. Aangeboren en aangeleerde eigenschappenJe onderscheidt aangeboren en aangeleerde eigenschappen.
   5. Zelfbeeld en zelfwaarderingJe bekijkt hoe zelfbeeld en zelfwaardering tot stand komen.
   6. Persoonlijkheidsstoornissen in de praktijkJe herkent persoonlijkheidsstoornissen in praktijksituaties.
   7. Verschillen in copingstijlenJe vergelijkt verschillende manieren van omgaan met stress.
   8. Werken met gedragsprofielenJe werkt met gedragsprofielen van cliënten.
   9. Persoonlijkheid en communicatieJe onderzoekt de relatie tussen persoonlijkheid en communicatie.
   10. Omgaan met diversiteit in persoonlijkhedenJe leert omgaan met verschillen in persoonlijkheid bij cliënten.
5. 5 Psychopathologie Je leert psychische stoornissen herkennen en weet wanneer je moet doorverwijzen.
   10 lessen

   1. Classificatie volgens DSM-5Je maakt kennis met de DSM-5 en leert classificeren.
   2. Angststoornissen en stemmingsstoornissenJe herkent kenmerken van angst- en stemmingsstoornissen.
   3. Psychotische stoornissen herkennenJe signaleert psychotische stoornissen bij cliënten.
   4. Persoonlijkheidsstoornissen in sociaal werkJe herkent persoonlijkheidsstoornissen in het werk.
   5. Verslaving en middelenmisbruikJe signaleert verslaving en middelenmisbruik.
   6. Suïcidaal gedrag signalerenJe leert signalen van suïcidaal gedrag te herkennen.
   7. Traumagerelateerde stoornissenJe onderzoekt de impact van trauma op psychisch functioneren.
   8. Licht verstandelijke beperking en gedragJe herkent gedrag bij een lichte verstandelijke beperking.
   9. Comorbiditeit en complexiteitJe benoemt wat comorbiditeit en complexiteit betekenen in de praktijk.
   10. Grenzen van sociaal werk en doorverwijzingJe weet wanneer je de grenzen van je werk bereikt en moet doorverwijzen.
6. 6 Stress, trauma en veerkracht Je herkent stress en trauma, ondersteunt herstel en werkt aan veerkracht bij cliënten en jezelf.
   10 lessen

   1. Definitie van stress en triggersJe definieert stress en herkent triggers bij cliënten.
   2. Acute vs. chronische stressJe onderscheidt acute en chronische stress.
   3. Biologische en psychologische reacties op stressJe bekijkt hoe lichaam en geest reageren op stress.
   4. Signalen van overspanning en burn-outJe signaleert overspanning en burn-out bij cliënten.
   5. Impact van trauma op gedrag en ontwikkelingJe onderzoekt de impact van trauma op gedrag en ontwikkeling.
   6. Veerkracht en beschermende factorenJe benoemt factoren die veerkracht bevorderen.
   7. Traumaverwerking en herstelJe leert hoe traumaverwerking en herstel verlopen.
   8. Omgaan met getraumatiseerde cliëntenJe past vaardigheden toe bij getraumatiseerde cliënten.
   9. Zelfzorg van de sociaal werkerJe besteedt aandacht aan je eigen zelfzorg als professional.
   10. Werken vanuit een traumasensitieve houdingJe werkt vanuit een houding die rekening houdt met trauma.
7. 7 Leren en gedragsverandering Je onderzoekt hoe mensen leren en hoe je gedragsverandering ondersteunt in de praktijk.
   10 lessen

   1. Klassiek en operant conditionerenJe legt uit hoe conditionering gedrag beïnvloedt.
   2. Sociaal leren en modellerenJe bekijkt hoe sociaal leren en modelleren werken.
   3. Cognitieve gedragstherapie: basisprincipesJe maakt kennis met basisprincipes van cognitieve gedragstherapie.
   4. Motivatie en gedragsveranderingJe onderzoekt wat mensen motiveert tot gedragsverandering.
   5. Gewoonten doorbreken en nieuw gedrag aanlerenJe leert hoe je gewoonten doorbreekt en nieuw gedrag stimuleert.
   6. Verandering ondersteunen bij weerstandJe ondersteunt cliënten bij weerstand tegen verandering.
   7. Positieve bekrachtiging in de praktijkJe past positieve bekrachtiging toe in de begeleiding.
   8. Doelen stellen met cliëntenJe stelt samen met cliënten haalbare doelen op.
   9. Feedback geven en ontvangenJe oefent met het geven en ontvangen van feedback.
   10. Gedragsverandering monitoren en evaluerenJe monitort en evalueert gedragsverandering bij cliënten.
8. 8 Emoties en emotieregulatie Je leert emoties herkennen, reguleren en bespreekbaar maken in contact met cliënten.
   10 lessen

   1. Basisemoties herkennen en benoemenJe herkent en benoemt basisemoties bij jezelf en anderen.
   2. Lichaamstaal en emotionele signalenJe interpreteert lichaamstaal en emotionele signalen.
   3. Emotieregulatie bij verschillende doelgroepenJe past emotieregulatie toe bij verschillende doelgroepen.
   4. Rol van emoties in gedrag en relatiesJe onderzoekt de rol van emoties in gedrag en relaties.
   5. Frustratie, agressie en conflicthanteringJe gaat om met frustratie, agressie en conflicten.
   6. Empathisch reageren op emotieJe reageert empathisch op emoties van cliënten.
   7. Omgaan met cliënten met emotieregulatieproblemenJe ondersteunt cliënten met emotieregulatieproblemen.
   8. Emoties en besluitvormingJe bekijkt hoe emoties invloed hebben op besluitvorming.
   9. Eigen emoties herkennen als professionalJe reflecteert op je eigen emoties als professional.
   10. Emotionele veiligheid creëren in gesprekkenJe creëert emotionele veiligheid in gesprekken.
9. 9 Communicatie en gespreksvoering Je oefent gespreksvaardigheden, luistert actief en stemt communicatie af op verschillende situaties.
   10 lessen

   1. Verschil tussen inhoud en betrekkingsniveauJe onderscheidt het inhoudelijke en relationele aspect van communicatie.
   2. Luisteren, samenvatten en doorvragenJe oefent met luisteren, samenvatten en doorvragen.
   3. Gespreksstructuur en doelen stellenJe structureert gesprekken en stelt doelen met cliënten.
   4. Motiverende gespreksvoeringJe past motiverende gespreksvoering toe in de praktijk.
   5. Assertief en empathisch communicerenJe communiceert assertief en toont empathie.
   6. Omgaan met weerstand en spanningJe leert omgaan met weerstand en spanning in gesprekken.
   7. Feedback geven op gedrag, niet op persoonJe geeft feedback op gedrag, niet op de persoon.
   8. Non-verbale communicatie interpreterenJe interpreteert non-verbale signalen tijdens gesprekken.
   9. Interculturele communicatie in sociaal werkJe stemt communicatie af op culturele verschillen.
   10. Reflecteren op eigen communicatiestijlJe reflecteert op je eigen communicatiestijl en verbeterpunten.
10. 10 Psychologie in systeemcontext Je betrekt het sociale netwerk van cliënten en werkt systeemgericht samen met betrokkenen.
    10 lessen

    1. Cliënten benaderen in hun sociale contextJe benadert cliënten vanuit hun sociale context.
    2. Familie, netwerk en omgeving als invloedJe onderzoekt de invloed van familie, netwerk en omgeving.
    3. Systeemdenken en wisselwerkingJe past systeemdenken toe in de praktijk.
    4. Genogrammen en sociaal netwerkanalyseJe gebruikt genogrammen en netwerkanalyse bij begeleiding.
    5. Krachtgericht werken met gezinnenJe werkt krachtgericht met gezinnen en netwerken.
    6. Patronen binnen systemen herkennenJe herkent patronen binnen systemen van cliënten.
    7. Balans tussen individuele en systeemgerichte benaderingJe vindt balans tussen individuele en systeemgerichte aanpak.
    8. Loyaliteiten en gezinsdynamiekJe onderzoekt loyaliteiten en gezinsdynamiek.
    9. Grenzen en rollen binnen systemenJe benoemt grenzen en rollen binnen systemen.
    10. Samenwerken met ketenpartners in het systeemJe werkt samen met ketenpartners rondom cliënten.