HBO Praktijkcursus – Psychologie van verslaving

Je onderzoekt verslaving vanuit psychologisch, neurobiologisch en sociaal perspectief en past diagnostische en behandelmethoden toe.

1. 1 Inleiding verslavingspsychologie Je onderzoekt de ontwikkeling, kenmerken en maatschappelijke context van verslaving.
   10 lessen

   1. Definitie van verslavingJe definieert wat verslaving inhoudt en onderscheidt dit van ander gedrag.
   2. Historische ontwikkeling van verslavingszorgJe plaatst verslavingszorg in historisch perspectief en benoemt belangrijke veranderingen.
   3. Verschil tussen gewoonte en verslavingJe vergelijkt gewoonten met verslavingsgedrag aan de hand van concrete kenmerken.
   4. Psychologische en neurobiologische aspectenJe benoemt psychologische en neurobiologische factoren die samenhangen met verslaving.
   5. Sociaal-culturele invloedenJe analyseert hoe sociale en culturele invloeden bijdragen aan verslavingsgedrag.
   6. Prevalentie en epidemiologieJe bekijkt cijfers over het voorkomen van verslaving en herkent epidemiologische trends.
   7. Verslaving en comorbiditeitJe onderzoekt het samengaan van verslaving met andere psychische aandoeningen.
   8. Stigma en maatschappelijke perceptieJe bespreekt hoe stigma en beeldvorming de positie van mensen met een verslaving beïnvloeden.
   9. PreventieconceptenJe maakt kennis met verschillende preventiebenaderingen gericht op verslaving.
   10. Rol van psychologie in verslavingszorgJe benoemt de rol van psychologen in de zorg voor mensen met een verslaving.
2. 2 Neurobiologie van verslaving Je verdiept je in hersenprocessen, genetische factoren en neurobiologische modellen van verslaving.
   10 lessen

   1. Hersengebieden betrokken bij verslavingJe benoemt welke hersengebieden betrokken zijn bij verslavingsgedrag.
   2. Neurotransmitters en hun functieJe beschrijft de rol van neurotransmitters bij verslaving.
   3. Beloningssysteem en dopamineJe legt uit hoe het beloningssysteem en dopamine werken bij verslaving.
   4. Effecten van verslavende middelen op de hersenenJe analyseert de effecten van middelengebruik op de hersenen.
   5. Neuroplasticiteit en herstelJe bespreekt het vermogen van de hersenen om te herstellen na verslaving.
   6. Genetische aanleg en epigeneticaJe onderzoekt de invloed van genetische aanleg en epigenetica op verslavingsrisico.
   7. Stress en neurobiologische reactiesJe beschrijft hoe stress invloed heeft op neurobiologische processen.
   8. Verslaving en cognitieve functiesJe bekijkt de impact van verslaving op cognitieve functies.
   9. Hersenscans en diagnostiekJe maakt kennis met hersenscans en hun rol bij diagnostiek van verslaving.
   10. Neurowetenschappelijke onderzoeksmodellenJe vergelijkt verschillende neurowetenschappelijke onderzoeksmodellen.
3. 3 Psychopathologie en verslaving Je onderzoekt de relatie tussen verslaving en psychopathologie, en leert comorbiditeit herkennen.
   10 lessen

   1. Veelvoorkomende comorbide stoornissenJe herkent veelvoorkomende psychische stoornissen die samen met verslaving voorkomen.
   2. Angst- en stemmingsstoornissenJe analyseert de samenhang tussen angst-, stemmingsstoornissen en verslaving.
   3. PersoonlijkheidsstoornissenJe onderzoekt de relatie tussen persoonlijkheidsstoornissen en middelengebruik.
   4. Trauma en posttraumatische stressJe beschrijft de invloed van trauma en stress op verslavingsgedrag.
   5. Psychose en middelengebruikJe bekijkt het verband tussen psychose en middelengebruik.
   6. ZelfmedicatiehypotheseJe bespreekt de zelfmedicatiehypothese bij verslaving.
   7. Diagnostische criteria DSM-5 en ICD-11Je past diagnostische criteria volgens DSM-5 en ICD-11 toe.
   8. Symptoomherkenning en evaluatieJe oefent met het herkennen en evalueren van symptomen.
   9. Relatie tussen verslaving en zelfregulatieJe onderzoekt hoe zelfregulatie samenhangt met verslavingsproblematiek.
   10. Invloed op sociaal functionerenJe beoordeelt de invloed van verslaving op sociaal functioneren.
4. 4 Ontwikkelingspsychologie en verslaving Je bekijkt hoe verslaving ontstaat en verloopt vanuit een ontwikkelingspsychologisch perspectief.
   10 lessen

   1. Verslaving door levensloopperspectiefJe analyseert verslaving vanuit verschillende levensfasen.
   2. Risicofactoren in de jeugdJe benoemt risicofactoren voor verslaving in de jeugd.
   3. Familie-invloed en opvoedingJe onderzoekt de invloed van gezin en opvoeding op middelengebruik.
   4. Peer pressure en sociale ontwikkelingJe bespreekt de rol van leeftijdsgenoten bij het ontstaan van verslaving.
   5. Puberteit en hersenontwikkelingJe bekijkt hoe puberteit en hersenontwikkeling samenhangen met middelengebruik.
   6. Identiteitsontwikkeling en middelengebruikJe analyseert de relatie tussen identiteitsontwikkeling en verslaving.
   7. Preventieprogramma’s gericht op jongerenJe maakt kennis met preventieprogramma’s gericht op jongeren.
   8. Overgang naar volwassenheidJe onderzoekt de overgang van adolescentie naar volwassenheid in relatie tot verslaving.
   9. Langetermijneffecten van vroege blootstellingJe bekijkt de gevolgen van vroege blootstelling aan middelen op lange termijn.
   10. Hulpverlening bij adolescentenJe bespreekt hulpverleningsmogelijkheden voor jongeren met een verslaving.
5. 5 Sociale psychologie en verslaving Je onderzoekt sociale factoren en groepsprocessen die van invloed zijn op verslavingsgedrag.
   10 lessen

   1. Invloed van groepsdrukJe analyseert de invloed van groepsdruk op middelengebruik.
   2. Sociale netwerken en middelengebruikJe bekijkt hoe sociale netwerken middelengebruik beïnvloeden.
   3. Rollen en sociale identiteitJe onderzoekt de rol van sociale identiteit bij verslaving.
   4. Stigma en discriminatieJe bespreekt de impact van stigma en discriminatie.
   5. Communicatie en motivatieJe analyseert hoe communicatie en motivatie samenhangen met gedragsverandering.
   6. Sociale steun en herstelJe benoemt het belang van sociale steun bij herstel.
   7. Zelfhulp en lotgenotencontactJe onderzoekt de rol van zelfhulp en contact met lotgenoten.
   8. Cultuurverschillen in verslavingJe vergelijkt cultuurverschillen in opvattingen over verslaving.
   9. Media-invloed en framingJe bekijkt de invloed van media op beeldvorming rond verslaving.
   10. Interventies op sociaal niveauJe analyseert interventies die zich richten op het sociale domein.
6. 6 Psychodiagnostiek bij verslaving Je oefent met psychodiagnostische methoden en instrumenten voor het vaststellen van verslaving.
   10 lessen

   1. InterviewtechniekenJe past interviewtechnieken toe in het kader van diagnostiek.
   2. Gestandaardiseerde vragenlijstenJe werkt met gestandaardiseerde vragenlijsten voor verslavingsproblematiek.
   3. ObservatiemethodenJe zet observatiemethoden in bij het signaleren van verslaving.
   4. Diagnostische instrumenten (bv. AUDIT, DAST)Je gebruikt diagnostische instrumenten zoals AUDIT en DAST.
   5. Risico- en beschermingsfactoren in kaart brengenJe brengt risico- en beschermingsfactoren systematisch in kaart.
   6. Multidisciplinair diagnostisch procesJe werkt samen in een multidisciplinair diagnostisch proces.
   7. Diagnostiek bij comorbiditeitJe diagnosticeert in situaties met comorbiditeit.
   8. Ethische aspecten bij diagnostiekJe houdt rekening met ethische aspecten bij diagnostiek.
   9. Rapportage en feedback gevenJe formuleert rapportages en geeft feedback aan cliënten.
   10. Evaluatie en monitoring van behandelresultatenJe evalueert en monitort behandelresultaten.
7. 7 Gedragsverandering en motivatie Je past motiverende gespreksvoering en gedragsveranderingsstrategieën toe bij verslaving.
   10 lessen

   1. Motivatieconcepten en theorieënJe benoemt motivatieconcepten en vergelijkt verschillende theorieën.
   2. Motivational Interviewing (MI) techniekenJe oefent met technieken uit motivational interviewing.
   3. Fasen van gedragsverandering (transtheoretisch model)Je past het transtheoretisch model toe op gedragsverandering.
   4. Zelfeffectiviteit en copingstrategieënJe versterkt zelfeffectiviteit en ontwikkelt copingstrategieën.
   5. Opstellen van haalbare doelenJe stelt haalbare doelen op voor gedragsverandering.
   6. Omgaan met terugvalJe ontwikkelt strategieën om met terugval om te gaan.
   7. Versterken van intrinsieke motivatieJe versterkt intrinsieke motivatie bij cliënten.
   8. Psycho-educatie en informatievoorzieningJe verzorgt psycho-educatie en geeft heldere informatie.
   9. Rol van familie en omgevingJe betrekt familie en omgeving bij gedragsverandering.
   10. Evaluatie van motivatieveranderingJe evalueert veranderingen in motivatie gedurende het proces.
8. 8 Therapeutische benaderingen bij verslaving Je vergelijkt verschillende therapeutische interventies en past relevante behandelmethoden toe.
   10 lessen

   1. Cognitieve gedragstherapie (CGT)Je past cognitieve gedragstherapie toe bij verslavingsproblematiek.
   2. Acceptance and Commitment Therapy (ACT)Je maakt kennis met Acceptance and Commitment Therapy.
   3. Contingency ManagementJe onderzoekt de werking van contingency management.
   4. Systeemtherapie en familie-interventiesJe bespreekt systeemtherapie en familie-interventies.
   5. Medicamenteuze ondersteuningJe bekijkt mogelijkheden voor medicamenteuze ondersteuning.
   6. Preventie van terugvalJe ontwikkelt strategieën voor terugvalpreventie.
   7. Integratieve behandelmodellenJe vergelijkt integratieve behandelmodellen.
   8. GroepstherapieJe analyseert de inzet van groepstherapie bij verslaving.
   9. Online en blended zorgvormenJe onderzoekt online en blended zorgvormen.
   10. Effectiviteit en wetenschappelijk bewijsJe beoordeelt de effectiviteit van verschillende behandelmethoden.
9. 9 Maatschappelijke context en verslaving Je analyseert maatschappelijke factoren en de rol van organisaties in de aanpak van verslaving.
   10 lessen

   1. Wet- en regelgeving omtrent middelengebruikJe bekijkt relevante wet- en regelgeving rond middelengebruik.
   2. Rol van de GGZ en verslavingszorgJe beschrijft de rol van GGZ en verslavingszorginstellingen.
   3. Arbeid en verslavingJe onderzoekt de relatie tussen arbeid en verslaving.
   4. Huisvesting en sociale zekerheidJe bespreekt het belang van huisvesting en sociale zekerheid.
   5. Criminaliteit en justitiële aspectenJe analyseert de relatie tussen verslaving, criminaliteit en justitie.
   6. Preventieprogramma’s op gemeenschapsniveauJe maakt kennis met preventieprogramma’s op gemeenschapsniveau.
   7. Samenwerking tussen zorginstantiesJe onderzoekt samenwerking tussen verschillende zorginstanties.
   8. Sociale inclusie en re-integratieJe bespreekt sociale inclusie en re-integratie van mensen met een verslaving.
   9. Financiële gevolgen van verslavingJe bekijkt de financiële gevolgen van verslaving voor individu en samenleving.
   10. Voorlichting en gezondheidsbevorderingJe ontwikkelt strategieën voor voorlichting en gezondheidsbevordering.
10. 10 Ethiek en professionaliteit in verslavingszorg Je reflecteert op ethische kwesties en professionele normen binnen de verslavingszorg.
    10 lessen

    1. Privacy en vertrouwelijkheidJe waarborgt privacy en vertrouwelijkheid in het contact met cliënten.
    2. Informed consentJe vraagt informed consent en legt het belang hiervan uit.
    3. Grenzen en professionaliteitJe bewaakt grenzen en professionaliteit in de hulpverleningsrelatie.
    4. Ethische dilemma’s bij dwangbehandelingJe bespreekt ethische dilemma’s bij het toepassen van dwangmaatregelen.
    5. Cultuursensitiviteit en respectJe houdt rekening met culturele verschillen en toont respect.
    6. Zelfreflectie en supervisieJe reflecteert op eigen handelen en benut supervisie.
    7. Cliëntgerichte benaderingJe past een cliëntgerichte benadering toe in de zorgverlening.
    8. Samenwerking met familie en netwerkJe betrekt familie en netwerk op een professionele manier.
    9. Verantwoordelijkheden binnen het teamJe neemt verantwoordelijkheid binnen het team.
    10. Kwaliteitsbewaking en continue ontwikkelingJe bewaakt kwaliteit en werkt aan professionele ontwikkeling.